ორჯერ ადუღებული წყალი მართლაც საშიშია? რას ამბობს მეცნიერება
ალბათ, ბევრ ოჯახში დარჩენილა გაზქურაზე ჩაიდანი, რომელშიც წყალი უკვე ადუღდა და შემდეგ ისევ გაცხელდა. ასევე არც ის არის იშვიათი, რომ ანადუღარი წყალი ხელახლა ავადუღოთ ჩაის, ყავის ან სხვა სასმელის მოსამზადებლად. სწორედ ამიტომ ხშირად ჩნდება კითხვა: რამდენად უსაფრთხოა ერთი და იმავე წყლის რამდენჯერმე ადუღება?
ამ თემაზე გავრცელებულია მოსაზრება, თითქოს განმეორებითი დუღილი წყალში არსებულ სასარგებლო მინერალებს საშიშ ნივთიერებებად გარდაქმნის და ორგანიზმში ფთორის, დარიშხანისა და ნიტრატების დაგროვებას იწვევს. თუმცა ეს მტკიცება ასე მარტივად არ შეიძლება განვიხილოთ. სასმელი წყლის უსაფრთხოება პირველ რიგში დამოკიდებულია მის საწყის ხარისხსა და მასში არსებული ნივთიერებების კონცენტრაციაზე.[1,2]
წყლის მიღებისა და მისი მნიშვნელობის შესახებ მეტი ინფორმაციისთვის შეგიძლიათ გაეცნოთ სტატიას წყლის მიღება და მისი როლი ადამიანის ჯანმრთელობაში.
რა ხდება წყლის ადუღების დროს?
დუღილის მთავარი დანიშნულება მიკროორგანიზმების განადგურებაა. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის რეკომენდაციების მიხედვით, წყლის აქტიურ დუღილამდე მიყვანა საკმარისია დაავადების გამომწვევი მრავალი ბაქტერიის, ვირუსისა და უმარტივესის გასანადგურებლად.[1]
ამასთან, დუღილი არ არის უნივერსალური მეთოდი წყალში არსებული ყველა ქიმიური ნივთიერების მოსაშორებლად. ზოგიერთი ნივთიერება წყლის ორთქლთან ერთად შეიძლება ნაწილობრივ შემცირდეს, ხოლო არაორთქლადი ნივთიერებები, პირიქით, დარჩენილ წყალში უფრო მეტად კონცენტრირდეს, განსაკუთრებით მაშინ, თუ წყლის მნიშვნელოვანი ნაწილი აორთქლდა.[1,2]
ამიტომ მნიშვნელოვანია ერთმანეთისგან განვასხვავოთ ორი საკითხი: წყლის მიკრობიოლოგიური უსაფრთხოება და მისი ქიმიური შემადგენლობა.
მართლა გარდაიქმნება თუ არა კალციუმი მავნე ნივთიერებად?
საწყის ტექსტში ნათქვამია, რომ წყალში არსებული კალციუმის მარილი დუღილისას მავნე ნივთიერებად გარდაიქმნება. ეს ფორმულირება მეცნიერულად ზუსტი არ არის.
წყალში კალციუმი სხვადასხვა გახსნილი ნაერთის სახით გვხვდება. გაცხელებისა და დუღილისას ზოგიერთი მინერალური ნაერთი შეიძლება შეიცვალოს ან ნალექის სახით გამოიყოს, რაც წყლის სიხისტესა და კონკრეტულ ქიმიურ შემადგენლობაზეა დამოკიდებული. თუმცა მხოლოდ წყლის ხელმეორედ ადუღება კალციუმს ავტომატურად „მავნე ნივთიერებად“ არ აქცევს.
მინერალების კვებითი მნიშვნელობის შესახებ დამატებითი ინფორმაციისთვის შეგიძლიათ გაეცნოთ მასალას როგორ მივიღოთ საკმარისი კალციუმი რძის პროდუქტების გარეშე.
რა ხდება ნიტრატების შემთხვევაში?
აქ ერთი მნიშვნელოვანი გამონაკლისი არსებობს. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია აღნიშნავს, რომ წყლის ხანგრძლივმა ადუღებამ, განსაკუთრებით წყლის დიდი რაოდენობის აორთქლების შემთხვევაში, შესაძლოა ნიტრატების კონცენტრაცია გაზარდოს.[3]
ეს არ ნიშნავს, რომ ჩვეულებრივი ჩაისთვის წყლის ერთხელ ან ორჯერ გაცხელება ავტომატურად სახიფათო ხდება. საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაშინ, როდესაც თავად წყალში ნიტრატების შემცველობა უკვე მაღალია.
ნიტრატების შესახებ გავრცელებული ინფორმაციისა და მათი განსაზღვრის საკითხებზე შეგიძლიათ გაეცნოთ ნიტრატების შესახებ დეტალურ მასალას.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია განსაკუთრებით მიუთითებს, რომ ნიტრატების მაღალი შემცველობის მქონე წყლის შემთხვევაში ზედმეტად ხანგრძლივმა ადუღებამ მათი კონცენტრაცია შეიძლება გაზარდოს. სწორედ ამიტომ წყლის მიკრობიოლოგიური უსაფრთხოების მიზნით რეკომენდებულია მისი აქტიურ დუღილამდე მიყვანა და არა ხანგრძლივად დუღილის გაგრძელება.[3]
ფთორი და დარიშხანი — რამდენად უნდა შეგვეშინდეს?
ფთორი და დარიშხანი მართლაც მიეკუთვნება იმ ქიმიურ ნივთიერებებს, რომელთა შემცველობასაც სასმელ წყალში საერთაშორისო რეკომენდაციები ითვალისწინებს.[2,4]
თუმცა მათი არსებობა წყალში არ ნიშნავს, რომ ისინი აუცილებლად წარმოიქმნება წყლის ხელმეორედ ადუღების შედეგად.
დარიშხანი ბუნებრივად შეიძლება არსებობდეს მიწისქვეშა წყლებში, ხოლო მაღალი შემცველობის შემთხვევაში მისი ხანგრძლივი მიღება ჯანმრთელობისთვის სერიოზულ რისკს წარმოადგენს.[4] ფთორის შემთხვევაშიც მნიშვნელობა აქვს წყალში მის საწყის კონცენტრაციას და ადამიანის მიერ მიღებულ საერთო რაოდენობას.[2]
ამრიგად, პრობლემა თავად „მეორედ ადუღებული წყალი“ კი არ არის, არამედ ის, თუ რა ნივთიერებებს შეიცავს წყალი თავდაპირველად და რამდენად იცვლება მათი კონცენტრაცია გაცხელებისა და აორთქლების შედეგად.
სასმელი წყლის ხარისხთან დაკავშირებული საკითხების უკეთ გასაგებად ასევე შეგიძლიათ გაეცნოთ წყლის დღიური ნორმის შესახებ სტატიას.
შეიძლება თუ არა წყლის რამდენჯერმე ადუღება?
თუ სასმელი წყალი სანდო და კონტროლირებადი წყაროდან არის მიღებული და მისი ქიმიური და მიკრობიოლოგიური მაჩვენებლები ნორმის ფარგლებშია, მხოლოდ ის ფაქტი, რომ წყალი ხელმეორედ ადუღდა, არ ნიშნავს, რომ ის ჯანმრთელობისთვის საშიში გახდა.
საყოფაცხოვრებო პირობებში უფრო გონივრული მიდგომაა საჭირო რაოდენობის წყლის გაცხელება, რათა მისი ხანგრძლივი დუღილი და ზედმეტი აორთქლება თავიდან ავიცილოთ. თუ წყლის ხარისხში ეჭვი გეპარებათ, პრობლემის გადასაჭრელად გაცილებით მნიშვნელოვანია მისი წყაროსა და შემადგენლობის შემოწმება, ვიდრე მხოლოდ ადუღების რაოდენობის დათვლა.
განსაკუთრებული ყურადღება საჭიროა კერძო ჭებისა და სხვა დაუცველი წყაროების შემთხვევაში, რადგან ასეთ წყალში ქიმიური ნივთიერებების, მათ შორის ნიტრატების, შემცველობა შესაძლოა განსხვავდებოდეს.[3]
წყლის ხარისხთან დაკავშირებული საკითხების პარალელურად, საკვებში მინერალური ნივთიერებების შესახებ შეგიძლიათ გაეცნოთ რა უნდა ვიცოდეთ მწვანილის შემადგენლობის შესახებ.
რა არის მთავარი დასკვნა?
მოსაზრება, რომ ორჯერ ადუღებული წყალი ავტომატურად „მოწამლულია“ ან მასში კალციუმი, ფთორი და სხვა მინერალები საშიშ ნივთიერებებად გარდაიქმნება, მეცნიერულად გამარტივებული და შეცდომაში შემყვანი ფორმულირებაა.
მეორე მხრივ, არსებობს რეალური საფუძველი იმისა, რომ წყლის ხანგრძლივმა დუღილმა და დიდი რაოდენობით აორთქლებამ გარკვეული არაორთქლადი ნივთიერებების, მათ შორის ნიტრატების, კონცენტრაცია გაზარდოს. ამიტომ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საწყისი წყლის ხარისხი.[3]
საბოლოოდ, სასმელი წყლის უსაფრთხოებას განსაზღვრავს მისი ქიმიური და მიკრობიოლოგიური შემადგენლობა და არა მხოლოდ ის, რამდენჯერ მიიყვანეს იგი დუღილამდე. სანდო წყაროდან მიღებული წყლის ჩვეულებრივი ხელმეორედ გაცხელება თავისთავად არ არის იმის საფუძველი, რომ იგი ჯანმრთელობისთვის საშიშად მივიჩნიოთ.
წყაროები
World Health Organization. Boil water: technical brief. Geneva: World Health Organization; 2015.
World Health Organization. Guidelines for drinking-water quality: fourth edition incorporating the first, second and third addenda. Geneva: World Health Organization; 2026.
World Health Organization. Chemical fact sheets: nitrate/nitrite. Geneva: World Health Organization; 2022.
World Health Organization. Arsenic. Geneva: World Health Organization; 2022.
