ქოქოსის ხორცი — კვებითი ღირებულება, ბოჭკოვანი ნივთიერებები და რა უნდა ვიცოდეთ მისი სარგებლის შესახებ
ქოქოსი ტროპიკული მცენარის ნაყოფია, რომლის შიგნით მოთავსებული თეთრი რბილობი, ანუ ქოქოსის ხორცი, მრავალი ქვეყნის სამზარეულოში გამოიყენება. სწორედ ამ ნაწილიდან მზადდება ქოქოსის რძე და სხვა პროდუქტები, ხოლო თავად რბილობს მიირთმევენ როგორც ცალკე საკვებს, ისე დესერტებში, სალათებში და სხვადასხვა კერძში. ქოქოსისა და სხვა ხილის კვებითი თავისებურებების შესახებ მეტი ინფორმაციისთვის შეგიძლიათ გაეცნოთ [ხილის შესახებ მომზადებულ მასალას SheniSupra.ge-ზე]ხილის შესახებ მომზადებულ მასალას.
ქოქოსის ხორცი განსაკუთრებით საინტერესოა ცხიმის, ბოჭკოვანი ნივთიერებებისა და რამდენიმე მინერალის შემცველობით. თუმცა მის შესახებ გავრცელებული ზოგიერთი მტკიცება — მაგალითად, თითქოს ქოქოსის ცხიმი თავისთავად ხელს უწყობს წონის კლებას, სისხლში შაქრის კონტროლს ან ტვინის ფუნქციის გაუმჯობესებას — უფრო ფრთხილ შეფასებას საჭიროებს. არსებული კვლევები ერთმანეთისგან განსხვავდება და ყველა ასეთი დასკვნა დადასტურებულად ვერ ჩაითვლება [1–3].
ქოქოსის ხორცის კვებითი ღირებულება
მოცემული მონაცემების მიხედვით, ერთი ჭიქა, დაახლოებით 80 გრამი, ახალი და გახეხილი ქოქოსის ხორცი შეიცავს:
ენერგეტიკული ღირებულება — 283 კილოკალორია;
ცილა — 3 გრამი;
ნახშირწყლები — 10 გრამი;
ცხიმი — 27 გრამი;
შაქრები — 5 გრამი;
ბოჭკოვანი ნივთიერებები — 7 გრამი;
მანგანუმი — დღიური ღირებულების დაახლოებით 60 პროცენტი;
სელენი — დაახლოებით 15 პროცენტი;
სპილენძი — დაახლოებით 44 პროცენტი;
ფოსფორი — დაახლოებით 13 პროცენტი;
კალიუმი — დაახლოებით 6 პროცენტი;
რკინა — დაახლოებით 11 პროცენტი;
თუთია — დაახლოებით 10 პროცენტი.
ამ მონაცემებიდან ჩანს, რომ ქოქოსის ხორცი განსაკუთრებით ენერგიული პროდუქტია და მისი ძირითადი ენერგეტიკული წილი ცხიმზე მოდის. ამავე დროს, 80-გრამიანი ულუფა ბოჭკოვანი ნივთიერებების მნიშვნელოვან რაოდენობასაც იძლევა.
საკვების ენერგეტიკული ღირებულებისა და ულუფების შესახებ დამატებითი ინფორმაციისთვის შეგიძლიათ გაეცნოთ [კალორიების შესახებ SheniSupra.ge-ის მასალას]კალორიების შესახებ SheniSupra.ge-ის მასალას.
ქოქოსის ხორცი და მინერალები
ქოქოსის რბილობში რამდენიმე მნიშვნელოვანი მინერალია. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მანგანუმი და სპილენძი.
მანგანუმი ორგანიზმში სხვადასხვა ფერმენტული პროცესის მონაწილეა, ხოლო სპილენძი მონაწილეობს არაერთ ფიზიოლოგიურ პროცესში, მათ შორის შემაერთებელი ქსოვილისა და სისხლის წითელი უჯრედების წარმოქმნასთან დაკავშირებულ პროცესებში.
ამასთან, ერთი პროდუქტის მაღალი მინერალური შემცველობა არ ნიშნავს, რომ მისი დიდი რაოდენობით მიღებაა საჭირო. დაბალანსებული კვების დროს სხვადასხვა საკვებიდან მიღებული ნივთიერებები ერთმანეთს ავსებს. SheniSupra.ge-ზე [ჯანსაღი კვების შესახებ გამოქვეყნებულ მასალაშიც]ჯანსაღი კვების შესახებ გამოქვეყნებულ მასალაშიც ხაზგასმულია მრავალფეროვანი საკვების მნიშვნელობა.
ქოქოსის ხორცში ცხიმის მაღალი შემცველობა
ქოქოსი სხვა მრავალი ხილისგან იმით განსხვავდება, რომ მისი რბილობი ცხიმის საკმაოდ დიდი რაოდენობით გამოირჩევა. წარმოდგენილი მონაცემების მიხედვით, ქოქოსის ხორცში ცხიმის დაახლოებით 89 პროცენტი გაჯერებულ ცხიმებზე მოდის.
ქოქოსში მართლაც გვხვდება საშუალო ჯაჭვის ტრიგლიცერიდები, თუმცა მნიშვნელოვანია ერთი განსხვავების ცოდნა: კვლევებში ხშირად გამოყენებული სპეციალურად მიღებული საშუალო ჯაჭვის ტრიგლიცერიდების ზეთი არ არის იგივე, რაც ჩვეულებრივი ქოქოსის ზეთი ან ქოქოსის ხორცი. ამიტომ ერთი პროდუქტის შესახებ მიღებული შედეგების პირდაპირ მეორეზე გადატანა სიფრთხილეს მოითხოვს [3,4].
გულ-სისხლძარღვთა სისტემასთან დაკავშირებულ კვლევებში ქოქოსის ზეთის მოხმარება სხვა მცენარეულ ზეთებთან შედარებით ხშირად ასოცირდებოდა დაბალი სიმკვრივის ლიპოპროტეინების შემცველობის მატებასთან. ამავე დროს, ზოგიერთი კვლევა მაღალი სიმკვრივის ლიპოპროტეინების ზრდასაც აჩვენებს. ამიტომ ქოქოსის ცხიმის მხოლოდ ერთ მაჩვენებელზე დაყრდნობით „სასარგებლო“ ან „მავნე“ საკვებად შეფასება ზედმეტად გამარტივებული იქნება [1,2].
ქოქოსის ხორცი და ბოჭკოვანი ნივთიერებები
80 გრამი გახეხილი ქოქოსის ხორცი დაახლოებით 7 გრამ ბოჭკოვან ნივთიერებას შეიცავს. ეს მნიშვნელოვანი რაოდენობაა და ქოქოსს სხვა ხილთან შედარებით განსხვავებულ კვებით პროფილს აძლევს.
ბოჭკოვანი ნივთიერებების ნაწილი უხსნადია. ასეთი ბოჭკო სრულად არ შეიწოვება და საჭმლის მომნელებელ სისტემაში საკვების გადაადგილებასთან დაკავშირებულ პროცესებში მონაწილეობს.
ბოჭკოვანი ნივთიერებების მიღებისას მნიშვნელოვანია საერთო რაციონის მრავალფეროვნება — მათი წყარო შეიძლება იყოს ხილი, ბოსტნეული, პარკოსნები, მარცვლეული, თხილეული და თესლეული. ამ თემაზე დამატებითი მასალა შეგიძლიათ იხილოთ [ჯანსაღი კვების შესახებ SheniSupra.ge-ის სტატიაში]ჯანსაღი კვების შესახებ SheniSupra.ge-ის სტატიაში.
შეიძლება თუ არა ქოქოსის ხორცი გულის ჯანმრთელობისთვის სასარგებლო იყოს?
ქოქოსის ხორცის ან ქოქოსის ზეთის გულის ჯანმრთელობაზე გავლენის შესახებ არსებული მტკიცებულებები ერთმნიშვნელოვანი არ არის. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ კვლევების დიდი ნაწილი უშუალოდ ქოქოსის ზეთს ეხება და არა ქოქოსის მთლიან ხორცს.
სისტემური მიმოხილვებისა და მეტაანალიზების ნაწილში ქოქოსის ზეთის მოხმარება სხვა არატროპიკულ მცენარეულ ზეთებთან შედარებით დაბალი სიმკვრივის ლიპოპროტეინების ზრდას უკავშირდებოდა. ამასთან, მაღალი სიმკვრივის ლიპოპროტეინების მაჩვენებელიც იზრდებოდა, თუმცა ეს ავტომატურად არ ნიშნავს გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების რისკის შემცირებას [1,2].
ამიტომ ქოქოსის ხორცი შეიძლება იყოს მრავალფეროვანი კვების ნაწილი, მაგრამ მისი ცხიმის მაღალი შემცველობის გათვალისწინებით ულუფის ზომას მნიშვნელობა აქვს. გაჯერებული ცხიმების შემცველი პროდუქტების არჩევისას ასევე მნიშვნელოვანია, თუ რომელი ცხიმის წყაროს ანაცვლებს ისინი რაციონში [4].
ქოქოსის ხორცი და წონის კონტროლი
ქოქოსის შესახებ ხშირად გვხვდება მოსაზრება, რომ მასში არსებული საშუალო ჯაჭვის ცხიმები ავტომატურად ხელს უწყობს წონის კლებას. ასეთი დასკვნა დადასტურებულ ფაქტად არ უნდა ჩაითვალოს.
ქოქოსის ხორცი საკმაოდ კალორიულია — 80 გრამი დაახლოებით 283 კილოკალორიას შეიცავს. შესაბამისად, მისი მიღება რაციონის საერთო ენერგეტიკულ შემცველობას ზრდის. ქოქოსის ზეთზე ჩატარებულმა კვლევებმა კი წონისა და სხეულის ცხიმის შემცირების მკაფიო და თანმიმდევრული სარგებელი ვერ აჩვენა [3,5].
ამრიგად, ქოქოსის ხორცი შეიძლება ჩაერთოს დაბალანსებულ კვებაში, თუმცა მხოლოდ მისი მიღების საფუძველზე წონის კლების მოლოდინი საფუძვლიანი არ არის. [კვების მრავალფეროვნებისა და დაბალანსებული რაციონის შესახებ დამატებითი რჩევები]კვების მრავალფეროვნებისა და დაბალანსებული რაციონის შესახებ დამატებითი რჩევები დაგეხმარებათ საერთო სურათის უკეთ შეფასებაში.
ქოქოსის ხორცი და სისხლში შაქრის მაჩვენებლები
მოცემულ ტექსტში გამოთქმულია მოსაზრება, რომ ქოქოსმა შესაძლოა სისხლში შაქრის დონის კონტროლს შეუწყოს ხელი. თუმცა არსებული ინტერვენციული კვლევების სისტემური მიმოხილვის მიხედვით, ქოქოსის ცხიმის ხანგრძლივმა მიღებამ სისხლში შაქრის კონტროლის აშკარა გაუმჯობესება არ აჩვენა. მეტიც, კვლევებში გარკვეული შედეგები მიუთითებდა ინსულინისადმი მგრძნობელობის გაუარესების შესაძლებლობაზე [6].
ამიტომ ქოქოსის ხორცზე ისეთი კატეგორიული მტკიცების გაკეთება, თითქოს ის სისხლში შაქრის დონეს „ასტაბილურებს“ ან შაქრის კონტროლის საშუალებაა, არსებული მტკიცებულებებით გამართლებული არ არის.
შეიძლება თუ არა ქოქოსმა იმუნიტეტსა და ტვინის მუშაობას შეუწყოს ხელი?
ქოქოსში არსებული მანგანუმი და სხვა საკვები ნივთიერებები ორგანიზმის ნორმალური ფუნქციონირებისთვის მნიშვნელოვანია, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ქოქოსის ხორცის მიღება პირდაპირ „აძლიერებს იმუნიტეტს“.
ასევე სიფრთხილეა საჭირო ტვინის მუშაობასთან დაკავშირებული მტკიცებების მიმართ. ქოქოსის ზეთში არსებული საშუალო ჯაჭვის ცხიმოვანი მჟავების შესახებ არსებობს კვლევები, მათ შორის გარკვეული ნევროლოგიური მდგომარეობების კონტექსტში, მაგრამ ამ შედეგების პირდაპირ ქოქოსის ხორცზე გადატანა და მისი მეხსიერების ან ტვინის ფუნქციის გაუმჯობესების საშუალებად წარმოდგენა ამ ეტაპზე ზედმეტად ძლიერი დასკვნა იქნებოდა [3].
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია განსხვავება ქოქოსის ხორცს, ქოქოსის ზეთსა და სპეციალურად მიღებულ საშუალო ჯაჭვის ტრიგლიცერიდების პროდუქტებს შორის. მათი შემადგენლობა და ორგანიზმში მოქმედება იდენტური არ არის.
როგორ ჩავრთოთ ქოქოსის ხორცი რაციონში?
ქოქოსის ახალი რბილობი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს სხვადასხვა კერძში. მისი ტკბილი, მსუბუქად ცხიმოვანი გემო კარგად ერწყმის ხილს, მარცვლეულს, იოგურტს, დესერტებსა და ზოგიერთ მარილიან კერძს.
ქოქოსის არჩევისას სასურველია ყურადღება მიექცეს ნაყოფის მთლიანობას, ზედაპირსა და შენახვის პირობებს. ახალი რბილობი მალფუჭებადია, ამიტომ გახსნილი ქოქოსი სათანადო პირობებში უნდა შეინახოთ და დიდი ხნით ოთახის ტემპერატურაზე არ დატოვოთ.
ქოქოსის გამოყენება განსაკუთრებით საინტერესოა მათთვის, ვისაც სურს კერძებს განსხვავებული არომატი და ტექსტურა შემატოს. თუმცა მისი მაღალი ენერგეტიკული ღირებულებისა და გაჯერებული ცხიმების მნიშვნელოვანი შემცველობის გამო გონივრულია ზომიერი ულუფების არჩევა.
რა უნდა გავითვალისწინოთ?
ქოქოსის ხორცი ნამდვილად გამოირჩევა რამდენიმე თავისებურებით: ის შეიცავს ბოჭკოვან ნივთიერებებს, მანგანუმს, სპილენძს და სხვა მინერალებს, ამასთან, საკმაოდ მდიდარია ცხიმითა და ენერგიით.
მის შესახებ ყველაზე ხშირად გავრცელებული ჯანმრთელობის მტკიცებები კი განსხვავებული ხარისხის მტკიცებულებებს ეყრდნობა. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ ქოქოსის ხორცზე არსებული ინფორმაცია არ აგვერიოს ქოქოსის ზეთისა და სპეციალური საშუალო ჯაჭვის ტრიგლიცერიდების შესახებ ჩატარებულ კვლევებში.
ქოქოსის ხორცი შეიძლება იყოს მრავალფეროვანი რაციონის ნაწილი, თუმცა მისი შეფასება მთლიანად კვებითი კონტექსტის მიხედვით არის უკეთესი. პროდუქტის არჩევისას ყურადღება უნდა მიექცეს არა მხოლოდ ცალკეულ „სასარგებლო“ ნივთიერებებს, არამედ ენერგეტიკულ ღირებულებას, ცხიმების ტიპებს, ულუფის ზომასა და მთლიან კვებით რაციონს.
შეჯამება
ქოქოსის ხორცი არის ენერგიული და ცხიმებით მდიდარი საკვები, რომელიც ასევე შეიცავს მნიშვნელოვან რაოდენობას ბოჭკოვან ნივთიერებებს, მანგანუმსა და სპილენძს. მისი შემადგენლობა მას სხვა ხილისგან მკვეთრად განასხვავებს.
ქოქოსის შესახებ გავრცელებული ზოგიერთი მტკიცება — წონის სწრაფი კლება, სისხლში შაქრის გაუმჯობესებული კონტროლი, იმუნიტეტის გაძლიერება ან ტვინის ფუნქციის გაუმჯობესება — არსებული მტკიცებულებებით ისეთი კატეგორიული ფორმით ვერ დასტურდება, როგორც ხშირად არის წარმოდგენილი. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ქოქოსის ხორცისა და ქოქოსის ზეთის ერთმანეთისგან გამიჯვნა.
სწორედ ამიტომ ქოქოსის ყველაზე გონივრული გამოყენება არის მრავალფეროვანი და დაბალანსებული კვების შემადგენელი ნაწილი, შესაბამისი ულუფის გათვალისწინებით.
წყაროები
[1] Neelakantan N, Seah JYH, van Dam RM. The effect of coconut oil consumption on cardiovascular risk factors: a systematic review and meta-analysis of clinical trials. Circulation. 2020;141(10):803-814.
[2] Eyres L, Eyres MF, Chisholm A, Brown RC. Coconut oil consumption and cardiovascular risk factors in humans. Nutr Rev. 2016;74(4):267-280.
[3] Sacks FM, Lichtenstein AH, Wu JHY, et al. Dietary fats and cardiovascular disease: a presidential advisory from the American Heart Association. Circulation. 2017;136(3):e1-e23.
[4] Harvard T.H. Chan School of Public Health. Types of fat. The Nutrition Source.
[5] Duarte AC, et al. The effects of coconut oil on the cardiometabolic profile: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. Lipids Health Dis. 2022;21:83.
[6] Dhanasekara CS, Nelson A, Spradley M, et al. Effects of consumption of coconut oil or coconut on glycemic control and insulin sensitivity: a systematic review and meta-analysis of interventional trials. Nutr Metab Cardiovasc Dis. 2022;32(1):53-68.
