ფრანგი მოგზაური ჟან შარდენი მე-17 საუკუნის ქართული სუფრის შესახებ უნიკალურ ისტორიულ ცნობას გვიტოვებს. მისი ცნობილი ფრაზა – „მე რომ დამელია იმდენი, რამდენიც ჩემს გვერდით მჯდომმა სვა, იქვე მოვკვდებოდი“ – ნათლად ასახავს იმდროინდელი ქართული სუფრის სიუხვეს და სტუმართმოყვარეობას.
1672-1673 წლებში საქართველოში მოგზაურობისას შარდენი დეტალურად აღწერს ქართული სამზარეულოს ტრადიციებს, რომლებიც დღესაც მნიშვნელოვან ადგილს იკავებს ჯანსაღი კვების თვალსაზრისით.
შარდენის ჩანაწერები ქართული სუფრის რიტუალებზე
ფრანგი მოგზაური ყურადღებით აღწერს სუფრის გაშლის წესებს. „სუფრები მაგიდის სიგრძეზე იყო გაშლილი,“ – წერს ის და განსაკუთრებულად გამოყოფს პურის სამ სახეობას.
შარდენი ხაზს უსვამს ქართული პურის მრავალფეროვნებას: „თხელი როგორც ქაღალდი, თითის სისქის და პატარ-პატარა დაშაქრებული პურები.“ ეს ტრადიცია დღემდე შემონახულია ქართულ ოჯახებში.
განსაკუთრებით საინტერესოა მისი აღწერა ვერცხლის ლანგრებისა, რომლებიც, როგორც ის აღნიშნავს, საკმაოდ მძიმე იყო. ეს მოწმობს, რომ ქართული სუფრის გაშლისას სერვირების ხარისხს დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდნენ.
ქართული ფლავის ხელოვნება შარდენის მიხედვით
მოგზაური განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობს ქართულ ფლავს, რომელსაც „საუცხოო სანოვაგე“ უწოდა. მისი აღწერით, ქართველები ამზადებდნენ სამ ფერის ფლავს – ყვითელს, წითელსა და თეთრს.
შარდენის მიხედვით, ყვითელ ფლავს შაქრით, დარიჩინითა და ზაფრანით აზავებდნენ, წითელს – ბროწეულის წვენით. „თეთრი ფლავი უფრო გემრიელი და კარგი საჭმელია,“ – წერს ის.
ეს ტრადიცია კარგად აჩვენებს, რომ ქართული სამზარეულო ყოველთვის დიდ ყურადღებას უთმობდა საკვების მრავალფეროვნებას და მის გავლენას ჯანმრთელობაზე.
სამეტაპიანი სუფრა: ხორცეულიდან ვეგეტარიანულ კერძებამდე
შარდენის აღწერით, ქართული სუფრა სამი ეტაპისგან შედგებოდა. პირველ ეტაპზე ხორცეული კერძები იყო, მეორეზე – კუპატები და მომჟავო ხორცი, მესამეზე კი შემწვარი კერძები.
განსაკუთრებით აღსანიშნავია მისი შენიშვნა, რომ „სამღვდელოებისთვის თევზი, კვერცხი და მწვანილი“ იყო განკუთვნილი. ეს ადასტურებს, რომ ქართული სუფრა ითვალისწინებდა სხვადასხვა სტუმრის საჭიროებებს, მათ შორის მარხვის პერიოდში მყოფთაც.
ქართული სუფრა XVI-XVII საუკუნეებში ასახავდა მრავალფეროვანი კვების პრინციპებს, რაც იმდროინდელ ევროპულ ტრადიციებს შორის იშვიათი იყო.
— ისტორიული კვლევები
თანამედროვე ქართულ ოჯახებში ეს ტრადიციები კვლავაც ცოცხალია. თბილისში თუ ბათუმში, სუფრის გაშლისას ყურადღება ექცევა კერძების მრავალფეროვნებას და სტუმრების განსხვავებულ საჭიროებებს.
ღვინო და ქართული სტუმართმოყვარეობა შარდენის თვალით
ფრანგი მოგზაური განსაკუთრებულად აღწერს ქართულ ღვინის ტრადიციებს. მისი ცნობილი ფრაზა ღვინის შესახებ ასახავს ქართული სტუმართმოყვარეობის განსაკუთრებულ ხასიათს.
შარდენი წერს, რომ სუფრის დროს ღვინო მუდმივად ივლიდა და სტუმრებს განსაკუთრებული პატივისცემით ეპყრობოდნენ. „საკვირველი წესიერებითა და სიჩუმით მიჰქონდათ-მოჰქონდათ საჭმელები,“ – აღნიშნავს ის.
ეს ტრადიცია დღემდე ფასობს საქართველოში. ღვინის კულტურა არ არის მხოლოდ დალევის, არამედ სოციალური ურთიერთობებისა და ურთიერთპატივისცემის ნაწილი.
მთავარი დასკვნები
- XVII საუკუნის ქართული სუფრა უზრუნველყოფდა მრავალფეროვან კვებას
- ქართული ტრადიციები ითვალისწინებდა სხვადასხვა კატეგორიის სტუმრების საჭიროებებს
- ქართული სამზარეულო ყოველთვის გამოირჩეოდა ხარისხიანი ინგრედიენტებით
- სტუმართმოყვარეობა ქართული კულტურის განუყოფელი ნაწილია
ხშირად დასმული კითხვები
რატომ არის მნიშვნელოვანი შარდენის მოწმობა ქართული სუფრის შესახებ?
შარდენის ჩანაწერები უნიკალურია, რადგან ის როგორც უცხოელი მოგზაური, ობიექტურად აღწერს ქართული სამზარეულოს ტრადიციებს XVII საუკუნეში.
რა არის ქართული ფლავის თავისებურება შარდენის მიხედვით?
ფრანგი მოგზაურის აღწერით, ქართული ფლავი მრავალფეროვანი იყო – ყვითელი, წითელი და თეთრი ვარიანტებით, სხვადასხვა სანელებლით.
როგორ იყო სტრუქტურირებული ქართული სუფრა?
სუფრა სამი ეტაპისგან შედგებოდა: ხორცეული კერძები, მეორე კერძები და შემწვარი, ასევე სპეციალური კერძები სამღვდელოებისთვის.
შარდენის ჩანაწერები ადასტურებს, რომ ქართული სუფრის ტრადიციები საუკუნეების განმავლობაში შენარჩუნებულია და დღესაც ის პრინციპებია ფასეული, რომლებიც ჯანსაღ კვებას უწყობს ხელს. ქართული სამზარეულო კვლავაც გამოირჩევა სტუმართმოყვარეობისა და ხარისხიანი საკვების ტრადიციებით, რასაც შარდენი ასე დეტალურად აღწერდა.
წყარო: shenisupra.ge — სარედაქციო მასალა
