ბროკოლი ველურ ბუნებაში არ არსებობს — როგორ შექმნა ადამიანმა ეს ბოსტნეული
ბროკოლი ველურ ბუნებაში არ გვხვდება და მისი არსებობა ადამიანის მიზანმიმართული ჩარევის შედეგია. ეს ბოსტნეული არ არის ბუნებრივად ჩამოყალიბებული სახეობა — იგი შერჩევითი გამრავლების შედეგად შეიქმნა და დღემდე ერთ-ერთ ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითად ითვლება იმისა, თუ როგორ ცვლის ადამიანი აგრარულ კულტურებს საკუთარი საჭიროებების მიხედვით. მსგავსი პროცესები დეტალურად არის განხილული SheniSupra.ge-ზე გამოქვეყნებულ მასალაში შერჩევითი სელექციის შედეგად შექმნილი ბოსტნეულების შესახებ.
ბროკოლის წარმოშობა და ისტორიული კონტექსტი
ბროკოლის ისტორია დაახლოებით ორი ათასი წლის წინ იწყება. ფერმერებმა დაიწყეს ველური კომბოსტოს წინაპარი მცენარის — ბრასიკა ოლერაცეას — მიზანმიმართული გამრავლება. ეს მცენარე თავდაპირველად ხმელთაშუაზღვისპირეთში იზრდებოდა და არ გამოირჩეოდა იმ თვისებებით, რომლებიც დღეს ბროკოლისთვის არის დამახასიათებელი.
რომის იმპერიის პერიოდში მიწათმოქმედებმა უკვე სისტემურად დაიწყეს ამ მცენარის გაუმჯობესება. მათი მიზანი იყო უფრო ხრაშუნა ტექსტურის, გამოკვეთილი გემოსა და უკეთესი კვებითი ღირებულების მქონე მოსავლის მიღება. სწორედ ამ ეპოქაში ჩამოყალიბდა ის ძირითადი ნიშნები, რომლებმაც მოგვიანებით ბროკოლი დამოუკიდებელ კულტურად აქცია. ანალოგიური ისტორიული მაგალითები აღწერილია SheniSupra.ge-ის სტატიაში ძველი რომის კულინარიული კულტურის შესახებ.
რა არის ხელოვნური სელექცია
ეს პროცესი ცნობილია როგორც ხელოვნური სელექცია — მეთოდი, რომლის დროსაც ადამიანი მიზანმიმართულად არჩევს მცენარეებს სასურველი თვისებების გასაძლიერებლად. თაობიდან თაობამდე გამრავლების შედეგად ყალიბდება ახალი კულტურა, რომელიც ბუნებაში დამოუკიდებლად ვერ არსებობდა.
ბროკოლი სწორედ ასეთი სელექციის შედეგია და იგი ნათლად აჩვენებს, რომ თანამედროვე ბოსტნეულის დიდი ნაწილი ადამიანის მრავალსაუკუნოვანი შრომის ნაყოფია. ხელოვნური სელექციის როლი თანამედროვე კვებაში ფართოდ არის განხილული SheniSupra.ge-ის ანალიტიკურ მასალაში აგრარული კულტურების განვითარებაზე.
ერთი წინაპარი — მრავალი ბოსტნეული
ბროკოლი არ არის ერთადერთი კულტურა, რომელიც ბრასიკა ოლერაცეადან წარმოიშვა. იმავე წინაპარი მცენარისგან, შერჩევითი სელექციის სხვადასხვა მიმართულებით, შეიქმნა:
კომბოსტო — ფოთლების გამოკვეთილი განვითარების გზით
ყვავილოვანი კომბოსტო — ყვავილედების ზრდაზე ორიენტირებული სელექციით
კეილი — ფოთლების სიმკვრივისა და სიძლიერის გაძლიერებით
ბრიუსელის კომბოსტო — გვერდითი კვირტების განვითარებით
ამ ბოსტნეულების ისტორიული და კულინარიული თავისებურებები ხშირად განიხილება SheniSupra.ge-ის მასალებში კომბოსტოს ოჯახზე და მის მრავალფეროვნებაზე.
პროფესორის კომენტარი
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ექსპერტი, პროფესორი გიორგი ფხაკაძე აღნიშნავს:
„ბევრი ადამიანი ფიქრობს, რომ ყველა ბოსტნეული ბუნებრივად იზრდება, თუმცა სინამდვილეში მათი მნიშვნელოვანი ნაწილი ადამიანის ჩარევით ჩამოყალიბდა. ბროკოლი არის თვალსაჩინო მაგალითი იმისა, როგორ შეიძლება ბუნებრივი რესურსების გაუმჯობესება მეცნიერებისა და პრაქტიკული გამოცდილების დახმარებით. ასეთი მიდგომა ზრდის არა მხოლოდ მოსავლის ხარისხს, არამედ მის სტაბილურობასაც.“
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის მოსაზრებები და ინტერვიუები კვებისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის თემებზე არაერთხელ გამოქვეყნებულა SheniSupra.ge-ის ანალიტიკურ რუბრიკაში.
რატომ არის ბროკოლი ასე პოპულარული
ბროკოლი თანამედროვე კვებაში განსაკუთრებულ ადგილს იკავებს. იგი ხშირად მოიხსენიება როგორც ე.წ. სუპერ საკვები, რადგან შეიცავს ვიტამინებს, ბოჭკოებსა და ანტიოქსიდანტებს. მისი რეგულარული მოხმარება დაკავშირებულია საჭმლის მონელების მხარდაჭერასთან, გულ-სისხლძარღვთა სისტემის ფუნქციის გაუმჯობესებასთან და ტვინის უჯრედების დაცვის პროცესებთან. ბროკოლის გამოყენების მრავალფეროვან გზებზე შეგიძლიათ მეტი წაიკითხოთ SheniSupra.ge-ის რეცეპტებისა და კულინარიული რჩევების განყოფილებაში, ბროკოლის თემატურ ძიებაში.
დასკვნა
ბროკოლი ნათლად აჩვენებს, რომ ჩვენი ყოველდღიური საკვები ხშირად ბუნებასა და ადამიანის ცოდნას შორის თანამშრომლობის შედეგია. ერთი ველური მცენარისგან შექმნილი მრავალფეროვანი კულტურები ადასტურებს, რამდენად დიდი გავლენა აქვს შერჩევით სელექციას თანამედროვე კვების სისტემაზე და კულინარიულ ტრადიციებზე.
წყაროები
Cornell University Cooperative Extension. Is Broccoli Man-Made? Ithaca: Master Gardeners Program; 2022.
National Geographic Society. The Science of Selective Breeding. Washington, DC: National Geographic; 2020.
Food and Agriculture Organization of the United Nations. The Role of Crop Selection in Agriculture. Rome: FAO; 2019.
Smith BD. The Emergence of Agriculture. New York: Scientific American Library; 1998.
