საქართველოში ალკოჰოლის მოხმარების მაჩვენებლები კვლავ ყურადღების ცენტრშია
ალკოჰოლი ტოქსიკური და ფსიქოაქტიური ნივთიერებაა, რომელსაც დამოკიდებულების გამოწვევის უნარი აქვს. მიუხედავად ამისა, მისი მიღება ბევრ საზოგადოებაში, მათ შორის საქართველოში, ხშირად სოციალიზაციისა და ყოველდღიური ცხოვრების ნაწილია, რის გამოც ალკოჰოლის მოხმარებასთან დაკავშირებული შესაძლო ზიანის შეფასება ყოველთვის მარტივი არ არის. [1]
საქართველოში ალკოჰოლის მოხმარების შესახებ არსებული მონაცემები სხვადასხვა პერიოდის კვლევებიდან მოდის და მათი ერთმანეთთან შედარებისას აუცილებელია კვლევის წელი, ასაკობრივი ჯგუფი და გამოყენებული მეთოდოლოგია გავითვალისწინოთ. მაგალითად, 2010 წლის არაგადამდები დაავადებების რისკ-ფაქტორების კვლევაში ალკოჰოლის მოხმარების გავრცელება 78,5 პროცენტად იყო შეფასებული. ეს მაჩვენებელი სიცოცხლის განმავლობაში ალკოჰოლის მოხმარებას ასახავდა და არ უნდა გავაიგივოთ მიმდინარე ან რეგულარულ მოხმარებასთან. [2]
რას აჩვენებს ბოლო წლების კვლევა
საქართველოს დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრის 2016 წლის კვლევის მიხედვით, ალკოჰოლს გამოკითხული ზრდასრული მოსახლეობის 39 პროცენტი მოიხმარდა. ამავე კვლევაში მამაკაცებსა და ქალებს შორის მნიშვნელოვანი განსხვავება დაფიქსირდა: რეგულარული მოხმარების მაჩვენებელი მამაკაცებში 58,9 პროცენტს, ქალებში კი 20,7 პროცენტს შეადგენდა. მძიმე ეპიზოდური სმის მაჩვენებელი 18,3 პროცენტი იყო. [3]
მნიშვნელოვანია, რომ 78,5 და 39 პროცენტი ერთი და იმავე მაჩვენებლის განსხვავებული მნიშვნელობით წარმოდგენილი რიცხვებია. პირველი მონაცემი 2010 წლის კვლევაში სიცოცხლის განმავლობაში ალკოჰოლის მოხმარების გავრცელებას ეხებოდა, ხოლო 2016 წლის კვლევაში 39 პროცენტი მიმდინარე მოხმარებას ასახავდა. ამიტომ მათი პირდაპირ შედარება ისე, თითქოს ერთმა მაჩვენებელმა მეორესთან შედარებით მოიმატა ან იკლო, მეთოდოლოგიურად არასწორი იქნება. [2,3]
ამ თემის განხილვისას სასარგებლოა აგრეთვე სწორი კვების ფორმულისა და დაბალანსებული რაციონის შესახებ ინფორმაცია და ჯანსაღი კვების ძირითადი პრინციპები, რადგან ალკოჰოლური სასმელები ყოველდღიური კვების რაციონისგან დამოუკიდებლად არ განიხილება.
რას ნიშნავს მძიმე ეპიზოდური სმა
მძიმე ეპიზოდური სმა გულისხმობს ალკოჰოლის დიდი რაოდენობით მიღებას შედარებით მოკლე პერიოდში. ასეთი მოხმარების შეფასება მნიშვნელოვანია, რადგან ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული რისკები მხოლოდ ალკოჰოლის მიღების საერთო სიხშირით არ განისაზღვრება — მნიშვნელობა აქვს იმასაც, რა რაოდენობას იღებს ადამიანი ერთ კონკრეტულ ეპიზოდში.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, ალკოჰოლი დაკავშირებულია ჯანმრთელობისთვის მნიშვნელოვან რისკებთან და მისი ზემოქმედება დამოკიდებულია როგორც მიღებულ რაოდენობაზე, ისე მოხმარების ფორმასა და სიხშირეზე. ორგანიზაცია ასევე მიუთითებს, რომ ალკოჰოლის მოხმარების ისეთი დონე, რომელიც ჯანმრთელობისთვის აბსოლუტურად ურისკო იქნებოდა, დადგენილი არ არის. [1,4]
საქართველოს შესახებ არსებული ოფიციალური მონაცემების კონტექსტში მნიშვნელოვანია ისიც, რომ ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის უახლეს ქვეყანაში არსებული მონაცემების გვერდზე 2020 წლისთვის 15 წლისა და უფროსი ასაკის მოსახლეობაზე ერთ სულ მოსახლეზე ალკოჰოლის მოხმარება 15,88 ლიტრი სუფთა ალკოჰოლის ეკვივალენტად არის მითითებული. ეს სხვა ტიპის სტატისტიკური მაჩვენებელია და უშუალოდ არ უნდა შევადაროთ მოსახლეობის 39- ან 78,5-პროცენტიან მაჩვენებლებს. [5]
რატომ არის მონაცემების სწორად წაკითხვა მნიშვნელოვანი
ალკოჰოლის მოხმარების სტატისტიკის შეფასებისას ერთი კონკრეტული პროცენტის გამოყოფა საკმარისი არ არის. საჭიროა ვიცოდეთ, რას ზომავს კონკრეტული კვლევა — სიცოცხლის განმავლობაში მოხმარებას, ბოლო თვეებში მოხმარებას, რეგულარულ მიღებას, მძიმე ეპიზოდურ სმას თუ ერთ სულ მოსახლეზე მოხმარებული სუფთა ალკოჰოლის რაოდენობას.
ამ განსხვავებების გათვალისწინება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საქართველოს შემთხვევაში, რადგან სხვადასხვა წლებში ჩატარებული კვლევები განსხვავებულ მეთოდოლოგიასა და ასაკობრივ ჯგუფებს იყენებდა. სწორედ ამიტომ 2010 წლის 78,5-პროცენტიანი მაჩვენებელი და 2016 წლის 39-პროცენტიანი მაჩვენებელი ერთმანეთის საწინააღმდეგო სტატისტიკად არ უნდა განვიხილოთ. [2,3]
ალკოჰოლთან დაკავშირებული თემების უკეთ გასაგებად მკითხველისთვის საინტერესო შეიძლება იყოს ქართული ღვინის ისტორიის შესახებ მასალაც, რადგან საქართველოში ღვინის კულტურას ხანგრძლივი ისტორია აქვს. თუმცა ღვინის კულტურული მნიშვნელობა და ალკოჰოლის ჯანმრთელობაზე ზემოქმედება ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად უნდა შეფასდეს.
ასევე შეგიძლიათ გაეცნოთ ქართული ღვინის სახეობებისა და მათი კერძებთან შეხამების შესახებ ინფორმაციას და საკვების ძირითადი ჯგუფების შესახებ მასალას — ორივე მასალა კვებისა და სასმელების თემას უფრო ფართო კონტექსტში განიხილავს.
ალკოჰოლი და ჯანმრთელობის რისკები
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია ალკოჰოლს ტოქსიკურ და ფსიქოაქტიურ ნივთიერებად მიიჩნევს, რომელსაც დამოკიდებულების გამოწვევის უნარი აქვს. ორგანიზაციის შეფასებით, ალკოჰოლის მოხმარებასთან დაკავშირებული ზიანი მოიცავს როგორც ხანგრძლივი მოხმარების შედეგებს, ისე მოკლევადიან რისკებს, რომლებიც განსაკუთრებით იზრდება დიდი რაოდენობით ან მძიმე ეპიზოდური სმის დროს. [1,4]
ალკოჰოლისა და კიბოს რისკის საკითხზეც საერთაშორისო სამეცნიერო შეფასებები მკაფიოა: კიბოს კვლევის საერთაშორისო სააგენტო აღნიშნავს, რომ ალკოჰოლის მიღების ისეთი რაოდენობა, რომელიც კიბოს განვითარების თვალსაზრისით სრულიად ურისკო იქნებოდა, დადგენილი არ არის. ამასთან, მოხმარების შემცირება ან შეწყვეტა გარკვეული ტიპის კიბოს განვითარების რისკის შემცირებას უკავშირდება. [6]
ეს მონაცემები არ ნიშნავს, რომ ყველა ადამიანი, რომელიც ალკოჰოლს მოიხმარს, აუცილებლად განუვითარდება კონკრეტული დაავადება. სტატისტიკური მონაცემები მოსახლეობის დონეზე არსებული რისკების შეფასებას ემსახურება და ცალკეული ადამიანის ჯანმრთელობის მდგომარეობის პროგნოზად ვერ ჩაითვლება.
შეჯამება
საქართველოში ალკოჰოლის მოხმარების შესახებ არსებული სტატისტიკა მიუთითებს, რომ საკითხი საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია. 2010 წლის კვლევაში სიცოცხლის განმავლობაში ალკოჰოლის მოხმარების გავრცელება 78,5 პროცენტი იყო, ხოლო 2016 წლის კვლევაში მიმდინარე მოხმარების მაჩვენებელმა 39 პროცენტი შეადგინა. ამ უკანასკნელ კვლევაში მამაკაცების მაჩვენებელი 58,9 პროცენტი, ქალების — 20,7 პროცენტი, ხოლო მძიმე ეპიზოდური სმის მაჩვენებელი 18,3 პროცენტი იყო. [2,3]
ამ რიცხვების სწორად გაგებისთვის აუცილებელია კვლევის წლისა და კონკრეტული მაჩვენებლის მნიშვნელობის გათვალისწინება. ალკოჰოლის კულტურული და სოციალური როლი ვერ აუქმებს იმ ფაქტს, რომ მისი მოხმარება ჯანმრთელობისთვის გარკვეულ რისკებთან არის დაკავშირებული. სწორედ ამიტომ საკითხის შეფასებისას მნიშვნელოვანია სანდო, ოფიციალურ და თანამედროვე კვლევებზე დაყრდნობა.
წყაროები
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია. ალკოჰოლის მოხმარება. ევროპის რეგიონული ბიურო. 2024.
დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი. არაგადამდები დაავადებების რისკ-ფაქტორების კვლევა საქართველოში. 2010.
დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი. არაგადამდები დაავადებების რისკ-ფაქტორების კვლევა საქართველოში, 2016: ძირითადი შედეგები. 2017.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია. ალკოჰოლის მოხმარების უსაფრთხო დონის შესახებ განცხადება. ევროპის რეგიონული ბიურო. 2023.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია. საქართველო: ალკოჰოლის მოხმარება, 2020. გლობალური ჯანმრთელობის მონაცემები. 2026.
კიბოს კვლევის საერთაშორისო სააგენტო. ალკოჰოლის მოხმარების შემცირება ან შეწყვეტა და კიბოს პრევენცია. 2024.
