საქართველოს კავშირი ვაზთან და ღვინოსთან არა მხოლოდ კულტურული ტრადიციაა, არამედ მეცნიერულად დადასტურებული ფაქტი. 2017 წელს საერთაშორისო სამეცნიერო საზოგადოებამ ოფიციალურად აღიარა ჩვენი ქვეყანა მეღვინეობის სამშობლოდ, რაც რვა ათასწლიანი კულტურული მემკვიდრეობის საფუძველს ადგენს.
ვაზი ქართველი ხალხისთვის ოდითგანვე საკრალური მნიშვნელობის ატარებელი სიმბოლოა – სიცოცხლისა და ნაყოფიერების განსახიერება, რომელიც შუასაუკუნეების ტაძრების ფასადებზეც კი დღემდე ალაგებს.
არქეოლოგიური აღმოჩენა რომელმაც ისტორია გადაწერა
მარნეულის რაიონში, დანგრეული გორასა და შულავერის გორის ნამოსახლარებში ჩატარებულმა გათხრებმა უპრეცედენტო შედეგები გამოიღო. არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს ძველი წელთაღრიცხვის მეექვსე ათასწლეულით დათარიღებული ვაზის წიპწები და თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები.
ქიმიურმა ანალიზმა კერამიკულ ჭურჭელზე ღვინისთვის დამახასიათებელი ორგანული მჟავების არსებობა გამოავლინა. ეს მასალა რამდენიმე წლის განმავლობაში შესწავლილ იქნა როგორც საქართველოში, ასევე აშშ-ის, საფრანგეთისა და სხვა ქვეყნების წამყვან ლაბორატორიებში.
ეროვნული მუზეუმის მეცნიერთა გუნდმა, მათ შორის ელისო ყვავაძემ, პალეობოტანიკური კვლევების საშუალებით დაადასტურა, რომ ადრეული ნეოლითის პერიოდში ამ მხარეში ვაზის კულტურა ფართოდ იყო გავრცელებული.
რას ადასტურებს მეცნიერული კვლევა
გამოკვლევებმა რამდენიმე უმნიშვნელოვანესი მტკიცებულება წარმოადგინა:
- ვაზის კულტურული ჯიშის მტვრის მარცვლები თიხის ჭურჭლის შიგნით
- ვაზის სახამებელი და ქინქლას ნაშთები, რაც ღვინის წარმოებაზე მიუთითებს
- ჭურჭელში ღვინის მჟავის ქიმიური ნივთიერებები, რომლებიც 8000 წლით თარიღდება
- აბსოლუტური დათარიღების მეთოდით დადასტურებული ქრონოლოგია
შედეგები 2017 წელს გამოქვეყნდა ამერიკის მეცნიერებათა აკადემიის ნაშრომების ჟურნალში, სადაც მხოლოდ მსოფლიო მასშტაბის აღმოჩენები იბეჭდება. “არქეოლოგიას” ჟურნალმა ეს აღმოჩენა 2017 წლის მსოფლიო ათეულ საუკეთესო არქეოლოგიურ აღმოჩენაში შეიყვანა.
აღსანიშნავია, რომ მანამდე ირანი ითვლებოდა ღვინის ყველაზე ძველ კერად, სადაც 7200 წლით დათარიღებული ღვინის ნაშთები იქნა ნაპოვნი – ქართული აღმოჩენა ამ ქრონოლოგიას თითქმის 800 წლით უსწრებს.
ქვევრი – უნიკალური ტექნოლოგია რომელსაც ანალოგი არ აქვს
საქართველო ერთადერთი ქვეყანაა, სადაც ღვინის დაყენების უძველესი ქვევრის მეთოდი დღემდე ცოცხლად არსებობს. ქვევრის ტიპის ჭურჭელი ჩვენთან ძველი წელთაღრიცხვის მეექვსე ათასწლეულიდან გვხვდება.
თანამედროვე ქვევრის კვერცხისებრი ფორმა ძველი წელთაღრიცხვის მე-3 – მე-2 ათასწლეულში ჩამოყალიბდა. მანამდე უფრო პატარა, ბრტყელძირიანი და განიერმუცლიანი ფორმები იყო გავრცელებული, რომელთა სიმაღლე 1-1.5 მეტრს არ აღემატებოდა.
2013 წელს იუნესკომ ქვევრის ღვინის დაყენების ქართული ტრადიციული მეთოდი არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. ეს ბუნებრივი და ეკოლოგიურად სუფთა ტექნოლოგია მსოფლიოში უნიკალურია.
ქართული ვაზისა და ღვინის მრავალფეროვნება
დღეს საქართველოში 500-ზე მეტი ადგილობრივი ჯიში ფიქსირდება, რაც მსოფლიოში უდიდესი ამპელოგრაფიული მრავალფეროვნებაა. ეს მრავალსაუკუნოვანი სელექციის შედეგია.
ქართული ღვინის ყველაზე ცნობილი სახეობები მოგზაურობენ მსოფლიოში:
- საფერავი – ძლიერი წითელი ღვინო ინტენსიური არომატით
- რქაწითელი – უნივერსალური ჯიში თეთრი და ქარვისფერი ღვინოებისთვის
- ქინძმარაული – ნახევრად ტკბილი წითელი ღვინო
- ციცქა-ცოლიკაური – დასავლეთ საქართველოს ტრადიციული ნაზავი
- ხვანჭკარა, ტვიში, უსახელაური, ოჯალეში – უნიკალური მიკროზონების პროდუქტები
როგორ გავრცელდა მეღვინეობა საქართველოდან მსოფლიოში
საერთაშორისო სამეცნიერო საზოგადოება ადასტურებს, რომ მეღვინეობამ სწორედ კავკასიიდან, კერძოდ საქართველოს ტერიტორიიდან დაიწყო გავრცელება სხვა რეგიონებისკენ.
ამ პროცესმა უდიდესი გავლენა იქონია ადამიანთა ცივილიზაციის განვითარებაზე რამდენიმე მიმართულებით: სოფლის მეურნეობის განვითარება და ტექნოლოგიების დანერგვა, მოსავლის შენახვისა და გადამუშავების მეთოდები, კულტურული ტრადიციების ჩამოყალიბება და გაზიარება, ბიოლოგიური მრავალფეროვნების შენარჩუნება, სამედიცინო და კვების კულტურის განვითარება.
მეღვინეობის გავრცელება საქართველოდან შუა აღმოსავლეთისა და ხმელთაშუა ზღვის რეგიონებისკენ არქეოლოგიური და გენეტიკური კვლევებით დადასტურებულია.
ხშირად დასმული კითხვები
რატომ დაიგვიანა საქართველოს, როგორც ღვინის სამშობლოს, საერთაშორისო აღიარება?
მანამდე არსებობდა მხოლოდ არქეოლოგიური ვარაუდები და ყურძნის წიპწების აღმოჩენები, რომელთა აბსოლუტური დათარიღება არ ხერხდებოდა. 2017 წლისთვის უკვე შესაძლებელი გახდა რამდენიმე სხვადასხვა მეთოდის – პალეობოტანიკური, ქიმიური და რადიოკარბონული ანალიზის – კომბინირება, რამაც უდავო მტკიცებულებები წარმოადგინა.
რა განსხვავებაა ქვევრში დაყენებულ ღვინოსა და ჩვეულებრივ ღვინოს შორის?
ქვევრის მეთოდი გულისხმობს ყურძნის ჭაჭასთან ერთად ფერმენტაციას მიწაში ჩამარხულ თიხის ჭურჭელში, რაც ბუნებრივ ტემპერატურულ რეჟიმს უზრუნველყოფს. ეს ტექნოლოგია ქმნის უნიკალურ არომატულ პროფილს, უფრო მეტ ტანინს და ანტიოქსიდანტს ინარჩუნებს, ხოლო ღვინო უფრო დიდხანს ინახება.
რამდენი ვაზის ჯიშია დღეს საქართველოში შენარჩუნებული?
საქართველოში 500-ზე მეტი ადგილობრივი ვაზის ჯიშია იდენტიფიცირებული და შესწავლილი, რაც მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მდიდარი ამპელოგრაფიული კოლექციაა. ამ მრავალფეროვნების შენარჩუნებაზე მუშაობს როგორც სამეცნიერო ინსტიტუტები, ასევე კერძო მეღვინეები, რომლებიც აღადგენენ უძველეს ჯიშებს.
შენი ქსელი: შენი ექიმი · შენი ამბები
