როგორ და რატომ უნდა ავარიდოთ თავი მცენარეული ცხიმებისგან დამზადებულ რძის ნაწარმს – რომელი ყველი შევარჩიოთ ბაზარსა და მაღაზიაში
საქართველოს აგრარულ ბაზრებსა და სავაჭრო ქსელებში ყველის მრავალფეროვანი არჩევანია წარმოდგენილი — იმერული, გუდა, სულგუნი, ქარხნული და სხვა სახეობები. მომხმარებლისთვის ერთი შეხედვით ყველაფერი ხელმისაწვდომი და ნაცნობია, თუმცა პროდუქტის რეალური წარმომავლობა ხშირად ბუნდოვანი რჩება. ამ თემაზე დისკუსია წლებია მიმდინარეობს როგორც პროფესიულ წრეებში, ისე მომხმარებელთა შორის, რასაც ხელს უწყობს დაბალი ფასები, არასაკმარისი კონტროლი და ინფორმაციის დეფიციტი.
შესავალშივე მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ SheniSupra.ge არაერთხელ შეხებია ქართული ყველის წარმოებისა და ბაზარზე არსებული პრობლემების თემას, მათ შორის აგრარულ ბაზრებზე რძის ნაწარმის რეალური მდგომარეობის განხილვას.
ბაზრის რეალობა და წარმოშობის პრობლემა
აგრარულ ბაზრებში წარმოდგენილი ყველის უმეტესობას არ ახლავს ოფიციალური დოკუმენტაცია, რომელიც დაადასტურებდა მის წარმოშობას, წარმოების პირობებსა და სანიტარულ სტანდარტებს. მომხმარებელი, როგორც წესი, მხოლოდ გამყიდველის ზეპირსიტყვიერ განმარტებას ეყრდნობა. ხშირია შემთხვევა, როდესაც პროდუქტი ნედლი რძისგან, supposedly ჰიგიენური ნორმების დაცვით დამზადებულად არის წარმოდგენილი და მითითებულია რეგიონული წარმომავლობაც — იმერეთი, სამეგრელო ან თბილისის შემოგარენი.
როგორც რძის ნაწარმის სექტორის წარმომადგენლები აცხადებენ, აგრარულ ბაზრებზე გავრცელებულია არალეგალური, არარეგისტრირებული საწარმოების პროდუქცია, რომელთაც დაბალი ფასის გამო პრაქტიკულად მონოპოლიური მდგომარეობა უკავიათ. მათი შეფასებით, ბაზრებზე რეალიზებული რძის ნაწარმის დაახლოებით 95 პროცენტი სწორედ ასეთ საწარმოებზე მოდის. ამ საკითხს უკავშირდება SheniSupra.ge-ზე გამოქვეყნებული მასალებიც არარეგისტრირებული წარმოების შესახებ.
ფასთა სხვაობა და მომხმარებლის არჩევანი
ფასის ფაქტორი ერთ-ერთი გადამწყვეტია. ნატურალური ყველის ფასი მაღაზიებში საშუალოდ 22 ლარს აღწევს, მაშინ როცა არარეგისტრირებული საწარმოების მიერ დამზადებული პროდუქცია ბაზრებზე 15–17 ლარის ფარგლებში იყიდება. განსხვავება მომხმარებლისთვის მიმზიდველია, თუმცა სპეციალისტები ყურადღებას ამახვილებენ იმაზე, რომ დაბალი ფასი ხშირად ხარისხისა და უსაფრთხოების ხარჯზე მიიღწევა.
სწორედ ამიტომ რეკომენდებულია ისეთი პროდუქტის შეძენა, რომელსაც აქვს ეტიკეტი, ვარგისიანობის ვადა და მითითებულია მწარმოებელი. ეს საკითხი დეტალურად არის განხილული SheniSupra.ge-ის სტატიაში როგორ უნდა წავიკითხოთ რძის პროდუქტის ეტიკეტი სწორად.
მცენარეული ცხიმების გამოყენება და შესაძლო რისკები
არარეგისტრირებული წარმოების ნაწარმში ხშირად გამოიყენება მცენარეული ცხიმები, კონსერვანტები და ემულგანტები, რაც ტრადიციული ყველის რეცეპტურას არ შეესაბამება. დარგის სპეციალისტების განმარტებით, ასეთი დანამატები შესაძლოა ზეგავლენას ახდენდეს კუჭნაწლავის ტრაქტზე და უკავშირდებოდეს სხვადასხვა გართულებას. გარდა ამისა, რიგ შემთხვევებში საუბარია კანცეროგენული თვისებების მქონე ნივთიერებებზეც, რაც დამატებით რისკებს ქმნის.
ამ კონტექსტში მნიშვნელოვანია გავარჩიოთ განსხვავება ტრადიციულ და იმიტირებულ პროდუქტებს შორის, რასაც SheniSupra.ge განიხილავს მასალაში ნატურალური და იმიტირებული ყველის განსხვავებები.
ინფექციური საფრთხეები და ნედლი რძე
განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ზოონოზურ, ანუ ცხოველიდან ადამიანზე გადამდებ ინფექციურ დაავადებებს. ერთ-ერთ ასეთ დაავადებად სახელდება ბრუცელოზი, რომლის გადაცემის რისკი იზრდება დაავადებულ ცხოველთან კონტაქტისას, ნედლი ან არასათანადოდ თერმულად დამუშავებული რძისა და მისგან დამზადებული პროდუქციის მოხმარებისას. ეს საკითხი აქტუალურია როგორც სოფლის მეურნეობის სპეციალისტებისთვის, ისე მომხმარებლებისთვის და უკავშირდება რძის უსაფრთხოების თემას საქართველოში.
დასკვნა და ძირითადი გაფრთხილებები
სპეციალისტების მთავარი რეკომენდაცია ერთია: მომხმარებელი არ უნდა იხელმძღვანელოს მხოლოდ დაბალი ფასით და ზეპირსიტყვიერი დაპირებებით. უპირატესობა უნდა მიენიჭოს ვადიან, ეტიკეტირებულ პროდუქტს, რომლის წარმომავლობა და წარმოების პირობები მკაფიოდაა მითითებული. ინფორმირებული არჩევანი არის ის მთავარი ბერკეტი, რომელიც ბაზარზე ხარისხის გაუმჯობესებას შეუწყობს ხელს — თემა, რომელსაც SheniSupra.ge რეგულარულად აშუქებს ქართული სუფრისა და ტრადიციული პროდუქტების კონტექსტში.
წყაროები
Fox PF, Guinee TP, Cogan TM, McSweeney PLH. Fundamentals of Cheese Science. 2nd ed. New York: Springer; 2017.
Walstra P, Wouters JTM, Geurts TJ. Dairy Science and Technology. 2nd ed. Boca Raton: CRC Press; 2006.
Food and Agriculture Organization of the United Nations. Milk and Dairy Products in Human Nutrition. Rome: FAO; 2011.
Codex Alimentarius Commission. General Standard for Cheese. Rome: FAO/WHO; 2018.
