მიტროფანე ლაღიძე და „ლაღიძის წყლები“ — ქართული უალკოჰოლო სასმელის ლეგენდარული ისტორია
საქართველოს კულინარიული და გასტრონომიული მემკვიდრეობა მრავალ გამორჩეულ ბრენდს აერთიანებს, თუმცა მათ შორის განსაკუთრებული ადგილი უკავია „ლაღიძის წყლებს“ — სახელწოდებას, რომელიც უკვე საუკუნეზე მეტია ხარისხთან, ტრადიციასთან და ბუნებრივი ინგრედიენტებით დამზადებულ გამაგრილებელ სასმელებთან ასოცირდება. თუ გაინტერესებთ ქართული გასტრონომიის ისტორია, შეგიძლიათ გაეცნოთ SheniSupra.ge-ის შესაბამის კატეგორიას — „ქართული სამზარეულოს ისტორია“, სადაც თავმოყრილია ქვეყნის კულინარიული მემკვიდრეობის შესახებ მასალები.
1907 წელს თბილისში, რუსთაველის გამზირზე, გაიხსნა ქართული უალკოჰოლო სასმელების პირველი კაფე-მაღაზია „ლაღიძის წყლები“. ძალიან მალე ეს ადგილი დედაქალაქის ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ თავშეყრის სივრცედ იქცა. უნიკალური რეცეპტით დამზადებული სასმელების დასაგემოვნებლად აქ იკრიბებოდნენ სხვადასხვა ასაკისა და პროფესიის ადამიანები — მწერლები, მსახიობები, სტუდენტები, პროფესორები, ადგილობრივები და უცხოელი სტუმრები. დროთა განმავლობაში „ლაღიძის წყლების“ სახელი საქართველოს საზღვრებს გასცდა და ქართული ლიმონათის განსაკუთრებული გემო მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში გახდა ცნობილი.
დღეს „ლაღიძის წყლებს“ საქართველოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი აქვს მინიჭებული. მიუხედავად იმისა, რომ თანამედროვე მსოფლიო ბაზარზე უამრავი სახეობის უალკოჰოლო სასმელია წარმოდგენილი, ამ ბრენდმა შეძლო საკუთარი იდენტობის, ტრადიციისა და ხარისხის შენარჩუნება.
როგორ დაიწყო „ლაღიძის წყლების“ ისტორია
ბრენდის ისტორია XIX საუკუნის მიწურულს იწყება. 14 წლის მიტროფანე ლაღიძე ქუთაისში პოლონელი წარმოშობის აფთიაქარის, ცეზარ ივანოვსკის მოწაფე გახდა. ივანოვსკი აფთიაქთან ერთად ლიმონათის წარმოებითაც იყო დაკავებული. სწორედ ამ გარემოში შეისწავლა მიტროფანე ხილეული წყლების დამზადების ტექნოლოგია.
ივანოვსკის გარდაცვალების შემდეგ ახალგაზრდა მეწარმემ წარმოება თავად განაგრძო. სწორედ ამ პერიოდში გაუჩნდა იდეა, შეექმნა სრულიად ახალი ტიპის ლიმონათი, რომელიც დამზადდებოდა ნატურალური ხილის, კენკრისა და მცენარეული ნედლეულისგან.
1887 წელს მიტროფანე ლაღიძემ შექმნა უნიკალური რეცეპტი, რომელმაც საფუძველი ჩაუყარა „ლაღიძის წყლების“ ბრენდს. ბუნებრივი ინგრედიენტების გამოყენება იმ პერიოდისთვის ინოვაციურ მიდგომად ითვლებოდა და სწორედ ამან განაპირობა სასმელის განსაკუთრებული პოპულარობა.
თუ გაინტერესებთ ტრადიციული ქართული სასმელების ისტორია, SheniSupra.ge-ის სასმელების კატეგორიაში შეგიძლიათ მსგავსი თემების შესახებ სხვა სტატიებიც იხილოთ.
პირველი ქარხანა და აკაკი წერეთლის შეფასება
1900 წელს მიტროფანე ლაღიძემ ქუთაისში გახსნა მცირე საწარმო, სადაც გამაგრილებელი სასმელები იწარმოებოდა.
ქარხნის გახსნის ღონისძიებაზე აკაკი წერეთელმა მიტროფანე ლაღიძის სასმელებს ექსპრომტად მიუძღვნა ლექსი:
„სასმელების მეტოქე ვარ,
ღვინის, ლუდის, წყლის და რძისა –
ხილეულთა ესენცია –
მიტროფანე ლაღიძისა.
გემოცა მაქვს, სუნიცა მაქვს,
გთხოვთ, ორივე გამისინჯოთ,
თორემ ისე რად მინდიხართ
მოხვიდეთ და გადიბრინჯოთ.“
ეს ლექსი დღემდე ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ ლიტერატურულ შეფასებად მიიჩნევა, რომელიც ქართულ ლიმონათს მიეძღვნა.
თბილისის ისტორიული კაფე-მაღაზია
1907 წელს, ილია ჭავჭავაძისა და აკაკი წერეთლის მხარდაჭერით, თბილისში გაიხსნა „ლაღიძის წყლები“. ახალი საწარმო და მაღაზია მალევე გახდა ქალაქის ერთ-ერთი მთავარი ღირსშესანიშნაობა.
იმ პერიოდში წარმოებული სასმელები მიეწოდებოდა როგორც რუსეთის იმპერატორის კარს, ისე ირანის შაჰის სასახლეს, რაც ბრენდის მაღალი რეპუტაციის კიდევ ერთი დასტური იყო.
ტექნოლოგიური განვითარება
1921 წელს ხანძრის შედეგად საწარმო დაზიანდა, თუმცა 1927 წელს საბჭოთა კავშირის გადაწყვეტილებით აშენდა ახალი ქარხანა, რომლის დირექტორად კვლავ მიტროფანე ლაღიძე დაინიშნა.
ახალი საწარმო იმ პერიოდის თანამედროვე ტექნოლოგიებით აღიჭურვა. საქართველოში პირველად სწორედ აქ გამოიყენეს სასმელების ნახშიროჟანგით გაზიფიცირების მეთოდი, რაც წარმოების განვითარების მნიშვნელოვანი ეტაპი იყო.
გერმანიასა და საფრანგეთში ვიზიტების დროს მიტროფანე ლაღიძემ შეისწავლა ევროპული გამოცდილება უალკოჰოლო სასმელების წარმოებაში. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ მან ქუთაისში ჩამოიტანა მაცივარ-დანადგარები ხელოვნური ყინულის დასამზადებლად, ხოლო ლიმონათის ჩამოსასხმელად საქართველოში შემოიტანა შუშის ბოთლები.
საკუთარი ბრენდისთვის მან სპეციალური ეტიკეტიც შექმნა, რომელზეც გამოსახული იყო ჩიხტიკოპიანი ქალი — მიტროფანე ლაღიძის დედა.
მიტროფანე ლაღიძის შეფასება საკუთარი მეთოდის შესახებ
1934 წელს კიევში გამართულ კონფერენციაზე მიტროფანე ლაღიძემ განაცხადა:
„ჩემი მეთოდით დამზადებული უალკოჰოლო სასმელი წყლები, მოსკოვის მიერ დამტკიცებულ რეცეპტურასთან შედარებით, გაცილებით უკეთესი ხარისხის სასმელ წყლებს იძლევა. მის დასამზადებლად ასევე ბევრად ნაკლები ძვირფასი დეფიციტური მასალები იხარჯება, ამასთან ეკონომიას აძლევს სახელმწიფოს.“
ეს შეფასება ნათლად ასახავდა მის რწმენას, რომ ბუნებრივ ნედლეულზე დაფუძნებული ტექნოლოგია ხარისხითა და ეფექტიანობით გამოირჩეოდა.
„ლაღიძის წყლები“ საერთაშორისო ყურადღების ცენტრში
1952 წელს აშშ-ის პრეზიდენტმა ჰარი ტრუმენმა იოსებ სტალინს საჩუქრად 100 ბოთლი „კოკა-კოლა“ გაუგზავნა. საპასუხოდ გადაწყდა, ამერიკაში გაეგზავნათ ქართული ლიმონათი.
სიროფის მოსამზადებლად მოსკოვში 83 წლის მიტროფანე ლაღიძე მიიწვიეს. გადმოცემის მიხედვით, ქართულმა ლიმონათმა ამერიკაში დიდი ინტერესი გამოიწვია და თავად ჰარი ტრუმენიც დაინტერესდა მისი ამერიკულ ბაზარზე შეტანით.
ასევე ცნობილია, რომ ერთ-ერთ საერთაშორისო კონფერენციაზე „ლაღიძის წყლები“ დააგემოვნა ფრანკლინ რუზველტმა
