ბამია: გამოყენება, გავრცელება და ტრადიციული ნაყენი SheniSupra.ge-ის კონტექსტში
ბამია თითქმის ერთადერთი ეგზოტიკური მცენარეა, რომელსაც ქართულ კულინარიულ სივრცეში განსაკუთრებული ინტერესით ეკიდებიან. SheniSupra.ge-ზე უკვე არაერთხელ განიხილება ბოსტნეულის როლი ტრადიციულ კვებაში და ბამია ამ კონტექსტში გამოირჩევა როგორც იშვიათი, მაგრამ მრავალმხრივი ინგრედიენტი, რომელიც პერიოდულად ჩნდება ადგილობრივ ბაზარზე (იხ. ბოსტნეულის ტრადიციული გამოყენება ქართულ სამზარეულოში).
ბამიას მიმართ ინტერესი დაკავშირებულია როგორც მის კულინარიულ გამოყენებასთან, ისე იმ თვისებებთან, რომლებიც სხვადასხვა კულტურაში საუკუნეების განმავლობაში იყო ცნობილი. სწორედ ამ მიზეზით ბამია ხშირად ხვდება როგორც ხალხურ პრაქტიკაში, ისე თანამედროვე კვების თემატიკაზე მომუშავე გამოცემებში (შეადარე ეგზოტიკური მცენარეები და მათი გამოყენება სამზარეულოში).
ბამია და მისი გამოყენება სხვადასხვა ქვეყანაში
ბამია განსაკუთრებით გავრცელებულია საბერძნეთსა და თურქეთში, სადაც იგი ეროვნული სამზარეულოს ნაწილია და გამოიყენება როგორც ცალკე კერძებში, ისე ბოსტნეულის ნაზავებში. ამერიკაში და ეგვიპტეში ბამია ფართოდ გამოიყენება ყოველდღიურ სამზარეულოში და მისი მომზადების მრავალფეროვანი მეთოდები არსებობს. საქართველოს ბაზარზე ბამია ფართოდ გავრცელებული არ არის, თუმცა ჰიპერმარკეტებში იშვიათად მაინც ჩნდება, რაც ინტერესს ზრდის მათ შორის, ვინც ეძებს განსხვავებულ ინგრედიენტებს (დაკავშირებული თემისთვის იხ. იშვიათი პროდუქტები ქართულ ბაზარზე).
ბამიას ნაყენი: ტრადიციული მეთოდი
ბამიას ნაყენი ცნობილია როგორც მარტივი მოსამზადებელი საშუალება, რომელიც სხვადასხვა კულტურაში ტრადიციულად გამოიყენებოდა.
მომზადების წესი:
ბამია უნდა მოათავსოთ წყლიან ჭიქაში;
ჭიქა უნდა დატოვოთ მთელი ღამის განმავლობაში;
დილით მიღებული სითხე უნდა დალიოთ.
ტრადიციული აღწერით, ბამიას ნაყენი გამოიყენება სისხლში შაქრის შემცველობის დასაწევად, ყოველგვარი პრეპარატის გარეშე. ამ პრაქტიკას ხშირად ახსენებენ ხალხურ წყაროებში, როგორც ბუნებრივ მეთოდს, რომელიც თაობიდან თაობას გადაეცემოდა (დაკავშირებული მასალისთვის იხ. ხალხური ტრადიციები კვებაში).
ბამია და ტრადიციულად მიწერილი თვისებები
ბამიას ნაყენს სხვადასხვა კულტურაში მიაწერენ მრავალფეროვან თვისებებს. გავრცელებული წარმოდგენით, იგი შეიცავს ფოლიუმის მჟავას და სწორედ ამიტომ მას ხშირად უკავშირებენ ორსულობისა და ძუძუთი კვების პერიოდს. ასევე არსებობს მოსაზრება, რომ ბამიას ნაყენი ებრძვის ანთებით პროცესებს და გამოიყენება ყელის ტკივილისა და ფილტვების ინფექციური დაავადებების დროს.
გარდა ამისა, ტრადიციულ წყაროებში აღნიშნულია, რომ ბამია გამოიყენება დიეტების დროს, რადგან მას მიაწერენ ცხიმების წვისა და ქოლესტერინის დონის შემცირების უნარს. სწორედ ამ მიზეზით ბამია ხშირად ხვდება დიეტურ მენიუებში, როგორც მცენარეული წარმოშობის ინგრედიენტი (იხ. დიეტური პროდუქტები და ბოსტნეული).
ზოგიერთ თანამედროვე კვლევაში ასევე ფიგურირებს მოსაზრება, რომ ბამიას სისტემატური გამოყენება შეიძლება უკავშირდებოდეს შაქრიანი დიაბეტის თემას და მომავალში მეცნიერები ამ მცენარის საფუძველზე პრეპარატების შექმნის შესაძლებლობასაც განიხილავენ. აღნიშნული საკითხი აქტიურად განიხილება პროფესიულ წრეებში და წარმოადგენს მიმდინარე კვლევების საგანს (დამატებითი კონტექსტისთვის იხ. თანამედროვე კვლევები კვებაში).
შეჯამება
ბამია რჩება იშვიათ, მაგრამ საინტერესო მცენარედ ქართულ კულინარიულ და კვებით დისკურსში. მისი გამოყენება სხვადასხვა ქვეყანაში, ბამიას ნაყენის მომზადების ტრადიციული მეთოდი და მისთვის მიწერილი თვისებები აჩვენებს, თუ როგორ იკვეთება ხალხური ცოდნა და თანამედროვე კვლევების ინტერესი. SheniSupra.ge აგრძელებს მსგავსი თემების გაშლას და მკითხველისთვის მრავალმხრივი ინფორმაციის მიწოდებას.
წყაროები
Food and Agriculture Organization of the United Nations. Vegetables and Pulses in Human Nutrition. Rome: FAO; 2016.
McGee H. On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen. New York: Scribner; 2004.
World Health Organization. Diet, Nutrition and the Prevention of Chronic Diseases. Geneva: WHO; 2003.
Davidson A. The Oxford Companion to Food. 3rd ed. Oxford: Oxford University Press; 2014.
